МегаФон

Совет солдаты кабере янында

 

Мин җырламыйм каберең ташы турында,—
Җырлыйм яшәү моңын.
Вакыт үткән белән бозылмый бер дә
Синең елмаюың.
Ташың тора,— зыян юк аның һич.—
Ул гаепле түгел…
Кара күзле болгар хатын-кызларын
Үзеңә тартасың гел.

Тын, чал аналар да, гитаралар да
Моңлы, сабыр-салмак:
Сөйләмиләр синең үлемең турында,—
Мәңге янар якты көнең турында
Яд итәләр, солдат!

*****

Ветеран

Ямьләнеп киткәндәй булды
Авылым урамнары,
Ирексездән шунда төште
Күземнең карашлары.

Ышанычлы адым белән
Горур атлап урамнан,
Орден-медальләрен тагып,
Үтеп бара Ветеран.

Маңгаенда буразналар,
Әйтерсең борма юллар,
Шул юлларда эз калдырган
Яшәлгән данлы еллар.

Язмыш аны күп сынаган,
Тик сындыра алмаган,
Таяндырса да таякка,
Буйсындыра алмаган.

Чәчләре ничек ак булса,
Күңеле дә аның ак,
Тормыш тәҗрибәсен туплап,
Биргән һәр киңәше хак.

Дөнья йөге бастырса да,
Туры тота гәүдәсен,
Кайбер очынчык затларның
Әйттерер ул тәүбәсен.

Күзләрендә яшәү дәрте,
Япь-яшь аның күңеле,
Тирән ихтирамга лаек
Гомере алда әле.

Юл бирегез, сәләмләгез,
Хөрмәтләп җырлагыз дан:
Урамнарны нурга күмеп,
Үтеп бара Ветеран!

Нур Ахунов

*****

Кайтыгыз солдатлар

Киткән чакта егетләр сугышка
Буп-буш булып калды ихата.
Каһәр сугыш, ул елларны түгел,
Кеше гомерләрен югалта.

Кушымта:
Кайтыгыз, солдатлар, сез кайтыгыз,
Хәтерләрдә генә булса да.
Кайтыр бер мәл, кайтыр диеп сезне,
Һаман көтә туган бусага.

Кызлар киткән чакта яу кырына
Түрдә калды ап-ак күлмәкләр.
Туйда сүзләр әйтелми калдылар,
Таратылмый калды бүләкләр.

Күпме солдат кайтмады сугыштан,
Күпме еллар әрәм калдылар.
Исән булганнарның яшьлекләрен,
Елларын булса да алдылар.

Венер Фәттах

*****

Тынгы бармы

 

Утырабыз яшел чирәмдә
Дуслар белән, зәңгәр бер төндә.
Тирәбездә яна фонарьлар, Алар бии шаян
җилләрдә, Штраус вальсы көенә.

Кәстәнәләр тора чайкалып,
Яфракларын җәеп юлларга.
Кинәт радио,
чит-ят бер телдә,
Бар дөньяга сөйли яр салып,
Күңелләрне тутырып шомнарга…

Әйтерсең лә бәзгә ташланды
Кыргый яулар, уттан-сөремнән…
Кайсы төштә тагын шартлады
Артериясы бу җир шарының?!
Нинди өн бу тагын үлемнән?!

Тирәбездә бии фонарьлар,
Вальс көенә, шаян җилләрдә,
Ә кайдадыр тетри шартлаулар,
Үлем нуры сибеп капшый җирне
Прожекторлар кара төннәрдә…

Минко Лалев,
болгар шагыйре

Нури Арсланов тәрҗемәләре

*****

Поезд китә

Поезд китә. Тагын сәфәр көтә.
Шулай куша солдат йөрәге,
Уйлаган да, белгән да юк инде,
Араларның бар дип ерагы.

Тагын китәм фронт узган якка
Яшьтәш дустым каберен эзләргә.
Җирдә хәзер ике пар аяктан
Кала кебек минем эзләр дә.

Шатлыгым да һәм кайгым да минем
Икеләтә зур бит — яшермим:
Хәтәр яуда чөнки исән калдым,
Ике кеше өчен яшим мин.

…Калкулыкка ике чәчәк куям.
Әкрен генә әйтәм иелеп:
Син үлмәдең! Бу тар гүргә дә бит
Без үлемне күмдек иң элек.

Авылыңда бакчаң шау чәчәктә,
Басу-кырлар бар да чәчелгән.
Кара кайгың синең яши бары
Әнкаеңнен ап-ак чәчендә.

Ә без исән! Яшьлек — һаман сафта.
Кулларыбыз эштән бушамый.
Юк! Авылда синең «үлеп калды
Хәбәреңә һичкем ышанмый.

Николай Байтирәков
Зәки Нури тәрҗемәсе

*****

Хәлләр ничек, солдат аналары?
Язлар җитте, көтеп балаларны
Теләп бар дөньяга тынычлыклар,
Озын-озак үтте быел кышлар.
Менә тагын берәү янып-көеп,
«Хәерле юл, балакаем», — диеп,
Яшен йотып, капка төпләрендә
Улын озатып калды. Кат кат үбеп.
Ә кайсыгыз йоклый алмый төнен,
Улы тәрәз чиртер кебек бүген.
Берәвегез шатлык яшен сөртә.
Кемдер мәңге кайтмас улын көтә…
Сабырлыклар биргән, чиктән ашкан.
Ниләр кичмәгәндер сезнең баштан.
Бер учка сыярлык гади йөрәк,
Баласына — ышанычлы терәк.
Чөнки анда тирән сөю хисе,
Кайгыртулар, барлык изге теләк.
Ул сөюләр җир шарыннан зурдыр,
Аны ничек аңлатмаклар кирәк?
Кайтыр улларыгыз, ныгып,үсеп
Егетләрчә авырлыклар кичеп.
Олы җанлы солдат аналары,
Саулармысез, хәлләрегез ничек?

Фирдания Нугаева

*****

Җиңү көненә багышлана

Ат атланып,чабып килә кемдер,
Юл тузаны керә күзләргә.
Нинди шомлы хабәр китерә ул,
Тыныч яшәп яткан көннәрдә…

Дошман безгә сугыш башлаган дип,
Сөрән салып чаба сыбайлы.
Аяз көнне яшен яшьнәгәндәй,
Кайгы-хабәр илгә таралды…

Көлеп торган күзләр зәһәрләнде,
Калдырды ул,үзенең эзләрен.
Нык авыр иде күрергә, шул чак,
Кайгы баскан ана йөзләрен.

Бер йортны да читләмәде кайгы,
Басып алды чиксез хәсерәт.
Илен сакларга китте.кыю ир-ат,
Карт корылар калды хәлсерәп.

Авыл тулы калды әби-чәби,
Хатын-кызлар,үсмер малайлар.
Дөнья йөге алар җилкәсендә,
Ачтан үксеп елый сабыйлар…

Көнне төнгә ялгап.ару белми,
Хатын-кызлар эшкә тотынды.
Шул чагында сугыш яланында,
Бер-бер артлы»туплар»атылды….

Кәһәрле дә.зарлы ул заманнар,
Торып калса да инде еракта.
Җиңү яулап кайткан солдатларның.
Саны кими бара парадта.

Сугыш дигән тетрәндергеч сүзне,
Ишетүе авыр хәзердә.
Күпме язмыш өзелеп, ятып калган,
«Туганнар» — каберендә…

Гөлсем Нәбиуллина

*****

Майның тугызында

Май аеның тугызында
Иелепләр тезләнеп,
Кешеләр чәчәк сала,
Һәйкәл янына килеп.
Килгәннәре дә була,
Үз — үзләрен күрергә.
Күз яшьләрен тамызып,
Шул көннәргә керергә.
Күңелләре яшь булса да,
Битләрендә сызыклар.
Аксыл, сирәк чәчләрен дә,
Тараган торле чаклар.
Алар торалар басып,
Таянып таякларга.
Сөйләп яшәү елларын,
Сугышта калганнарга.
Йөрәкләре әрнидер,
Дусларын күрмәгәнгә.
Яшь кенә гомерләрен,
Шул сугыш өздергәнгә.
Кояшлы язгы күктән,
Тамчыларга әйләнеп
Кайталмаган күңелләр,
Төшәләр хәбәр биреп.
Җилләр сыман терәлеп,
Якын килгәндәй алар,
Исән дуслары белән
Сөйләшкәндәй торалар.
Май аеның тугызында,
Иелепләр тезләнеп,
Кешеләрәр чәчәк сала,
Һәйкәл янына килеп.

Алмаз

*****

Ветеран сүзе

Күрмәгәнгә күрсәтмәсен генә!
Газаплары яуның булды күп…
Ятып калган дуслар истә чакта,
Мин батыр, дип уйлау гөнаһ күк.

1979

*****

Кояшлы давыл

 

Ветераннар! Авыраймасын әле,
сөрлекмәсен безнең адымнар.
Сугышларны Җирдән себереп ташлар
кояшлы бер шундый давыл бар —
ал байраклы давыл,
өндәүләре:
«Хезмәттәшлек! Дуслык! Иминлек!»
Утка керер чакта без шул хакта
Ватанга ант иткән идек бит.
Җиңел сулап җибәрсен лә иде
Барлык илләр, халык, кавемнәр!..
Тантанасын күреп булмас микән,
яшик әле, шундый давыл бар…

Мәҗит Рафиков, 1979

*****

Фронттан сәлам

 

Удмуртиям! Бу сәламне юллыйм
Ерактагы айлы кичемнән.
Йөрәгемнең ярсу тибешен ул
Ишеттерсен ялкын эченнән.

Туган ягым, чиксез сагындырдың…
Винтовкамны кысып кулыма,
Салкын окобымда керәм синең
Мин тагын бер яңа елыңа…

И туган ил — безнең үлемсез җыр,
Күңелдәге аяз иртәбез:
Синең монда һәрбер карышыңны
Дошманга без кабер итәбез.

Филипп Кедров 1912-1944
Зәки Нури тәрҗемәсе

*****

Ышанам

 

Ап-ак тузан, вак-вак тузан итеп
Дулкыннарны сибә давыл ярга.
Агачларны бер-бер артлы йолкый,-
Төбе-тамыры белән ава бар да.

Йөрәк әйтә серен сиңа, давыл.
Торган саен каты-көчлерәк:
Дошман килде безне юк итәргә…
Без синнән дә хәзер үчлерәк.

Синең ярсу кирәк безгә, давыл,
Бөек яуда мәйдан тотар өчен.
Синең гайрәт кирәк безгә, давыл,
Фашистларны изәр-сытар өчен —
Бөтенесен кырып салыр өчен,
Йөрәкләрен йолкып алыр өчен!

Мин ышанам: синдәй хәтәр булып,
Дошман күген каплар безнең болыт
Алар керер бездә гүрләренә,
Без узарбыз Берлин түрләренә!

Михаил Петров 1905—1955
Зәки Нури тәрҗемәсе

*****

Бурычлы без сезгә, Ветераннар!

Күптән инде, күптән тынып калды,
Ул сугышның хәтәр туплары.
Тик сүнмичә ветеран йөрәген,
Телеп тора әле утлары.

Күпме кайгы, хәсрәт алып килде
Җан өшеткән салкын ул сугыш
Ул мәхшәрне кичкән һәр кешенең,
Төшләрендә һаман канкоеш.

Бурычлы без сезгә, рәхмәтлебез,
Шушы көнне күрәлгән өчен
Күпме корбан, әрнүләр хакына
Исән калды газиз туган илем.

Онытмыйк без, кадерлик аларны
Чын күңелдән сөеп, яратып.
-Илем, — диеп башын салганнарга,
Догабызны торыйк яңартып!

Дамир Ахметзянов

*****

Ветераннар җырлый

 

Ветераннар җырлый, ветераннар…—
Бергә туры килгән чакларда.
Сагыш-моңнар тулы җырларын мин
Ишеттермәс идем ятларга.

Дуслар өчен генә җырлый елар,
Күңелләре киткәч нечкәреп:
— Нинди генә утка кермәдек без,
Нинди генә сулар кичмәдек!

Йорт-җирләрдән бергә чыгып киткән
Илдәшләрнең истә сүзләре…
Эзләшегез, дуслар, табышыгыз,
Кайда икән алар үзләре.

Европаның кайсы үрләреннән
Аваз сала алар таңнарда?!
Юк, сүнәргә тиеш түгел алар,
Тиеш алар мәңге янарга.

Учак дөрләткәндә, бер урынына
Дөрләтәбез һәрчак икене.
…Үзебез генә исән калуыбызга
Гаебебез бардыр шикелле.

Рәшит Гәрәй

*****

Ә Аналар көтте улларын…

Әфганстан, синдә гаепсезгә
Ятып калды күпме яшь гомер,
Япь – яшь җаннар тау-таш арасында
Әле һаман адашып йөридер.

Ятып калды сугыш кырларында
Әниләрнең күпме өмете…
Кайтмадылар аннан яшь кызларның
Иң беренче саф мәхәббәте.

Иртә таңда мичен яккан саен
Иң беренче төтен торбадан,
Күтәрелде ана авазы белән
“ Исән йөреп кайтчы син — балам!”

Чит илләрдән, сугыш оясыннан
Ана көтте газиз баласын,
“Исән генә кайтсын балакаем
Йөк 200 булып кайтмасын
Күз яшьләре булып кайтмасын!”

Зилә Кашфуллина

*****

Билгесез солдат һәйкәле янында

 

Дөнья якты бүген! Ә мин карыйм
Балкып торган зифа сыныңа.
Нидер әйтер өчен чаганнар да,
Каеннар да миңа сыгыла.
Сугышчылар кебек тора алар
Солдат каберендә. Тынлыкта.
Килгән саен ала алмыйм күзне
Ялкынланып янган тын уттан.
Утлы еллар искә төшә монда.
Кара ташны ялмый, яна ут!
Кем өчендер үкси, үкси ул ут!
Таш тәнендә күпме яра, ут?!
Кошлар күккә күтәрелгән саен
Йөрәк дулый, өскә үрелә.
Кара ташта, ялкын телләрендә
Мин матурлык телим күрергә!
Шәрык-гареп уртасында—Урал!
Горур тотып тора ул сынын.
Идел ага! Басып ята ул да
Ике материкның сусынын.
Ак каеннар күккә сузылганнар,
Ә үзәннәр гөлләр эчендә.
һәрбер чәчәк—үзгә, һәр җыр—үзгә.
Сөенәм мин шуның өчен дә.
Кайда яшәсәк тә, дөнья матур!
Матурлыкның беләм телен мин.
Мин илләргә, барлык халыкларга
Халыкара Бәхет телимен!

Хикмәтулла Айымбэтов
Роберт Миңнуллин тәрҗемәсе

*****

 

Билгесез солдат

 

Һәйкәл тора. Имеш, сөйлиләр,
Бу — билгесез солдат һәйкәле.
Билгесезме шушы бакыр кеше?
Билгесезме, хәтер, әйт әле?!

Атакага күтәрелдек бергә,
Ега сукты әҗәл бер мәлне,
Вакытлыча янә терелдем мин,
Ул — мәңгелек сынга әйләнде.

Каршысында түтәл — түтәл гөлләр
Изге ялкын булып яналар,
Баш өстендә таңнан кошлар сайрый,
Эргәсендә сайрый балалар.

Ә артында аның чал бер хатын
(Ил әнисе — улдыр, мөгаен.)
Ничәмә ел инде өнсез елый,
Салкын ташка бәреп маңгаен.

Җиңү! Кояш балкый бер битеңдә,
Бер битеңдә — моңсу ай һаман.
Бер күзеңнән шатлык нуры сибелә,
Бер күзеңнән әче яшь тама…

Мостай Кәрим

*****

Совет солдатының Әфганстан белән саубуллашуы

 

Нигә икәнен дә белмичәрәк
Килгән идек сиңа, Гиндекуш.
Карлы түбәләрдән бөтенләйгә
Китеп барышыбыз… Инде хуш!

Теткәләнеп бетте кыяларың,
Яный-чәчрәп очты ташларың.
Сиңа ни сан! Нәләт төшкән сугыш
Аямады адәм башларын…

Утлар белән һәм табутлар белән
Чикләнсә дә күпме язмышлар,
Без китмәбез… Кабатланмасын дип
Автоматлы көннәр, ялгышлар.

Дары исен бүтән татымабыз,
Егерме яшь безгә нибары.
Сөю өчен яратылган күңел
Сугышлардан өстен, югары!

Сукты сәгать! Туганлашсын өчен
Әфган белән әфган баласы.
Күпне күрде халкың. Телим аңа
Килер көннең — зурьш, яңасын.

Туганлык Һәм дуслык табарбыз дип
Килгән идек сиңа, Гиндекуш.
Уртак фажигане аңлый-аңлый
Кайтып килешебез… Инде хуш!

Рашат Низами
15 февраль, 1989 ел

*****

Ветераннар

 

Җыр

 

Ветераннар, ветераннар,
Мәҗлес корып утырганнар,—
Сөйләшәләр тәмләп үзара:
— Карт солдат булса да, кара,
Күзләреннән яшьләр тама,
Күңеле нечкәдер шул, йомшара…

Мыекларын бора-бора,
Хикәятен бәян кыла
Кашларына кар яуган солдат:
— Игәү белән кырындык без,
Төтеннәрдә кызындык без,
Исән калдык… язмышны алдап.

Мәйдан тотып без көрәштек,
Фронтларда калды яшьлек:
Яшьлекне без яуда үткәрдек.
Ташкыннар, силләргә кердек,
Илләр, җирләр айкап йөрдек,
Сөякләрдән һәйкәл күтәрдек.

Ветераннар, ветераннар,
Кайталмый калган корбаннар
Хөрмәтенә алыйк тостларны.
Сафлар сирәгәя бара,
Гамьнәр тирәнәя бара,
Онытмагыз исән дусларны.

Нәби Дәүли

*****

Мәрзия Фәйзуллина

СОЛДАТ ХАТЛАРЫ

 

Төн. Яп-якты. Өстән бертуктамый
Утның явып торган чаклары…
Джанхотадан Кече җиргә хәтле
Саллар йөртә сугыш картлары.

Снарядлар оча уңга, сулга,
Су өсләре китә каралып.
Менә берсе салга килеп төшә,
Бурәнәләр китә таралып.

Сапер дуслар бер-бер артлы кубып
Салкын суга сикереп төшәләр —
Йөзгән мәлгә салны җыя-җыя,
Хәлдән таеп тирләп-пешәләр.

Тик «картлачлар» гына аңлый торган
Моңнары бар утлы төннәрнең…
Улым, бәгърем, ябышып бүрәнәгә
Аталары йөзә кемнәрнең?!

*****

Туфрак янды, ташлар төтенләде,
Күпме солдат каны коелды.
Металл эреде… Бетон җимерелде…
Ахыр заман булып тоелды.

Күпме солдат шулай шәһит китте,
Шулай барды көн дә бездә эш…
Ә фронтта, улым, телгә алып
Әйтерлек юк, диләр, үзгәреш.

*****

Чөеш уены

 

Мина кыры булган иңкел җирдә
Мәетләргә йөрим күз төбәп…
Берсе ауган әнә күккә карап,
Икенчесе ята йөзтүбән.

Ирексездән күңел дулкынлана
Башка килгән сәер уйлардан:
Әйтерсең лә, үлем кеше белән
Акча чөеш уены уйнаган.

Бу уеннан уймак шул: мәетләр
Ята «иләк» яки «күн» булып.
Аяныч бу… Җиңү даулап алгач,
Үлем килгән соңгы көн булып.

*****

Дуслар китте… калдым колын белән

 

Дуслар китте… Калдым колын белән.
Күз тиюдән куркам мин аңа.
Сугышны ул бар диеп тә белми,
Уйнар өчен килгән дөньяга.

Канатланган дуслар — акбүз атлар
Эределәр кичке томанда.
Тынып калды тояк тавышы да,
Шпорлардан чыккан чыңнар да.

Әйе, улым, каты сугышларда
Җанын биргән атлар азмы соң?
Шуңадыр мин күрәм ат күзендә
Халкым моңын, илем язмышын.

Сугыш узар, исән калган дуслар
Сугарырлар талган атларын…
Җибәрерләр туган якларына
Минем кебек сагыну хатларын.

Дуслар китте… Калдым колын белән,
Күз тиюдән куркам мин аңа.
Сугышны ул бар диеп тә белми,
Уйнар өчен килгән дөньяга.

Мәрзия Фәйзуллина

*****

Солдат хатлары

 

Саубуллаштылар…
Исендә һаман:
— Жиңеп кайтырбыз! — дигән
антлары.
Җиңү дә килде, тик үзе генә,
Тик үзе генә кире кайтмады.

Юксыналар да туган яклары,
Таңнар барыбер алдан атмады.
Ядкаре булып бер улы калды
һәм калды тагын язган хатлары.

Шушы хатларны укыды кат-кат,
һәрбер сүзенә кадәр ятлады.
Йокысыз күпме төннең шаһиты —
Күз яше сеңгән солдат хатлары.

Ничә ел буе борчып йөрделәр
Ишеккә килеп әрсез ятлары.
Тугры калырга көч бирде аңа
Мәхәббәт тулы солдат хатлары.

Булды аның да бу тол язмыштан
Боегып башын игән чаклары…
— Горур бул, җаным!—дип дәшә
һәрчак
Саргаеп беткән солдат хатлары.

Нур Әхмәдиев

*****
1418 КӨН

 

Бер мең дүрт йөз унсигез көн,
Бер мең дүрт йөз унсигез төн
Тетрәп торды җирләр көн-төн,
Күкрәп торды күкләр көн-төн,
Коеп торды өстебезгә
Бер өзлексез ут яңгыры:
Янды шәһәр,
Авыл белән
Янды бергә иген кыры.
Янды йөрәк!
Күкрәкләрдә
Үч ялкыны күтәрелде.
Өермәдәй соңыннан Берлин
Урамына бәреп керде.
һәм ул ялкын байрак булып
Балкыр рейхстагка менде.
… Бер мең дүрт йөз унсигез көн,
Бер мең дүрт йөз унсигез төн
Көттек бары бер көнне без—
Җиңү көнен!
Килде ул Көн!

Дифгат Сирай

*****

Германия

 

Бик ерактан килгән уйларыммы,
Нәрсә тартты мине бирегә?
Юлларыннан үтеп Европаның
Килеп җиттем менә Берлинга.
Трептов-парк. Ак каеннар үсә.
Каеннарның башы иелгән.
Алар елый… Алсу гөлләр елый…
Күлме солдат монда күмелгән.
Ак ташларда алтын язулар бар,
Таш җәелгән юллар тап-такыр.
һәйкәл булып гүя җир астыннан
Бала тотып чыккан яшь батыр
Карап тора Берлин иртәсенә.
Карашында ныклык, тынычлык.
Бала йоклый солдат күкрәгендә,
Ә бер кулда һаман кылычы.
Германия! Дары мичкәсеме,
Маркс җире, Гейне илеме?
Яуда үлгән солдат улын сиңа,
Мине — сиңа юллар китерде.
Европаның уртасында торам,
Ноктасында торам сугышның.
Туфрагыңа каен яше тама,
Колагымда дөнья сулышы.
Гаҗәпсенеп карыйм…
Озак еллар
Үзәкләрне микән өзгәнгә.
Германия…
Беләм, кешелек тә
Яхшы якка таба үзгәрә.

Рәшит Гатауллин

*****

Сугышчы төше

 

Иркәләнәм кочагыңда
Назлы бер төндә,
Без бәхетле бу чагында,
Без икәү бергә.
Уянам, син юк янымда…
Мин ялгыз түгел:
Автомат кулда, аңымда —
Җиңү дә син гел.
Нури Арсланов, 1943

*****

Йолдыз

Үзәнлектә җилләр уйнап йөри,
Яфракларны куып түбәнгә.
Маңгаенда кызыл йолдыз яна,
Кем ул күмелеп йоклый үләнгә?

Кем ул күмелеп йоклый? Милләте кем?
Кай өлкәдән? Кайсы авылдан?
Иленә булып хезмәт иткән?
Бу сугышка кайчан алынган?
Балалары бардыр, бәлки, аның,
Яшь егеттер, бәлки, кем белгән.
Ләкин безгә менә шунсы ачык:
Туган җире өчен ул үлгән.
Башына ул җылы бүрек кигән.
Туңмас өчен көзге салкыннан,
Карап ята көнбатышка таба
Күчеп барган фронт артыннан.

Сибгат Хәким, 1943

*****

Салют биргән

 

Ватан сугышы барганда
Бабаем көтү көткән.—
Кәҗәләрнең сөте безнең
Бөтен авылга җиткән.

Җәйләүләрдә малкайларны
Йөрткән салмак атлатып.
Җиңү котлап салют биргән —
Чыбыркысын шартлатып.

Мәрзия Фәйзуллина

*****

Мәкерле миналар

 

…Сугыш ул, бетсә дә,
Калдырган миналар,
Юлыгыр дип көтә
Син аңар, мин аңар…

Фронтовик тәнендә
Яшәгән ярчыктай,
Ята ул җиремдә —
Туфракта, балчыкта.

Тутыкса, черсә дә
Әкерен-әкерен,
Әзер ул һәрвакыт
Чәчәргә мәкерен.

Йөрисең, белмисең
Кай төшкә посканын,
Бездәге тормышка,
Бәхеткә дошман ул.

Бабамны өзгәләп
Ташларга чамалап,
Кырык ел буена
Яткан ул сагалап.

Аннары әткәйнең
Килгәнен көткән ул,
Зәһәре эчендә
Күгәреп беткән ул.

Ниһаять, тиеш дип
Оныгы атларга —
Ята ул бүртенеп,
Ачудан шартларга!

Җиңүгә салютлар
Ничә ел яңгырый,
Сугышның үткәне
һаман да җан сорый…

Әле дә гөрселдәп,
Тетрәнә һавалар —
Саперлар җиремнән
Үлемне алалар…

Сугыш ул илемнән
Бөтенләй китмәгән,
Кемнәрдер өчен ул
Тынмагай, бетмәгән.

Ә инде яңасы
Сәгатьле минадай,
Яный һәр минутта
Сиңа да миңа да…

Шәүкәт Галиев

*****

 

Фронтовиклар фронтовикны күмдек

 

Җирләделәр туган абыемны,
Утырдылар җиргә чүгәләп.
Халыкта бит гайбәт китә, диләр,
Китми, диләр, бары бер гадәт.
Берәү туа җиргә, күзен ача,
Берәү аяк суза, күз йома.
Сәдака ул йолаларның берсе,
Борынгыдан калган бер йола.
Кесәдәге безнең тиеннәрне
һәр көн саен еллар саната.
Ышанудан түгел, гадәт саклап,
Әдәп саклап бирдем сәдака.
Көрәкләре алда, кешеләр тын,
Язгы зират та тын, вакыт тын.
Утырдылар рәттән, утырган күк
Кырыена тезелеп окопның.
Сәдакага берәр әйбер алыр
Абыемның алар төсе итеп…
Фронтовиклар фронтовикны күмдек,
Кешеләрчә күмдек, кеше итеп.
Утырдылар тезелеп бар гәүдәнең
Авырлыгын,салып кыргычка.
Фронтта да шулар белән идем,
Шулар белән тыныч тормышта.

Сибгат Хәким, 1981

*****

Ленинград, сугыш, блокада

 

Ленинград, сугыш, блокада…
Илдән илгә куды әсирлек…
Кайтты, истә әйткән сүзләре:
Ышанмагач, нигә яшим дип,
Медаль генә үзе югыйсә,
Кояшыдай яна өйләнең.
Бүтәннәрдә күреп уфтанды
Ватан сугышының медален.
Ышанучы кеше син генә,
Коткарсаң син коткәраласың…-
Елый иде бәйрәм көннәрдә
Кочып үзенең ул карт анасын.
Елый иде тотып йөрәген,
Бар икән дип нинди яралар?
Тик анасы салыр шикелле
Йомшак кулы белән ямаулар.
Кеше бер чак дулый-дулый да,
Укыгачтын аңа җеназа,
Кинәт тынып, көтеп ята күк
Үзенә һаман хөкем, бер җәза.
Ята кеше көтеп җиренең
Гаделлекне яклап раславын.
Килде медаль, кабре өстенә
Койды усак соңлап яфрагын.

Сибгат Хәким 1981

*****

Солдат

 

Иңдә-мылтык,
Итегеңдә-кашык.
Ил сагында-ирнең хәтере.
Инле, яуга дисәң-
Иргә корал!
Иргә, әүвәл
Корал кадерле, hай,
Иргә
Иң-иң
Иле кадерле.

Роза Хәлиуллина

*****

Япь-яшь кенә кыз бала,
Кайдан килгэн көч аңа.
Сугышның кырына кереп,
Солдатларны коткара.

Яраланган солдатларны,
Шинельга салып алып,
Яшь кенә шәфкать туташы,
Чыгара кырдан тартып.

Бәйләп солдатның ярасын
Күрсәтеп ул ярдәмен.
Икенчесен коткарырга
Керә кыз утка тагын.

Өченчесен коткара ул,
Дүртенчесен коткара.
Бишенчесен коткарганда
Узе шул утта кала.

Зифа буйлы, чибәр йөзле
Япь-яшь кенә кыз бала,
Батырлыклар курсэтеп
Сугыш утында яна.

Лилия Ф. Гиматдинова

*****

Сугыш утын үзебез күрмәсәк тә,
Без бит фронтовик балалары…
Йөрәкләребездә һаман әрни әле,
Сугыш калдырган яралары.
Киткән чакта әткәй яу кырына,
утыз өч яшь булган, нибары…
Көтеп калган аны тилмерешеп,
дүрт нарасый һәм сөйгән яры.
Көнне төнгә ялгап, Ил өчен дип
Тыныч булсын диеп, дөньялар,
Яу кырында әткәй фашист куган,
Ә әнкәйләр тылда…»ир-атлар»
43 тә, бер аяксыз әткәм,
Авылына кайтып егыла,
Арынырга сугыш ярасыннан,
Вакыт аңа, басу-кырда гына табыла.
Без-сугыштан соңгы балалар,
Йөрәкләрдә әрни яралар
Безнең ярый, әткәй исән кайткан,
Купме гаилә ятим калганнар…
Тимер аяк гел искәртеп торды,
Сугыш афәтенең әрнешен
Сөйли иде безгә кургәннәрен,
Ишетелә иде йөрәк тибеше.

Халисә Гәрәева

*****

Солдат даны

Автоматын кысып күкрәгенә,
Тугры калып хәрби антына
“Илем”, — диеп сакта тора солдат,
Иминлек теләп газиз халкына.

Күпме яулар үтте, Ватан кырын,
Яман янгыннарга уратып
Тик солдатлар кире чигенмәде,
Куркак булып, данын югалтып.

Киселсә дә газиз гомерләре,
Аусалар да сугыш кырында,
Соңгы сулыш алганчыга кадәр
Ватан булды алар уенда.

Еллар үтеп кайбер “акыллылар”,
Бозып язмакчы сугыш тарихын
Киртә булып шакшы сәясәткә,
Саклыйк данын Бөек халкымның!

Дамир Ахметзянов

*****

Ветераннарга

Таң җилләре һичтә тыныч түгел
Яшен — рәшә уйный шәфәкътә,
Аналарның борчыладыр күңел
Тирән эзләр салып йөрәккә.

Янә башын күтәрә башлады
Тирә — якта фашист — газраил,
Корбан сорап нәпсесе ташадыр
Хәятләрең сакла Туган Ил.

Бөек Ватан сугыш һәйкәлләрен
Җәберлиләр, мыскыл итәләр,
Батырларның изге эш-эзләрен
Якты рухын тапап үтәләр.

Украина бата кызыл канга
Чарлый Иблис очлы тешләрен,
Ник керми соң синең акыл — аңга
Үлемгә бит дучар эшләрең?!

Җиңелмәс ул бердәм халык көче
Бар сынауны горур үтәрбез
Син, Газраил, шуны аңнар өчен
Тугызында бәйрәм итәрбез!

Җимерсәңдә солдат һөйкәлләрен
Кагылгысыз күңел ядкәре
Кырылыр бит очлы тешкәйләрең
Төшсә әгәр халык каһәре.

Кызганычка каршы әз калдылар
Ватан — сугыш ветераннары
Азатлыклар өчен баш салдылар
Тыныч каршыларга таңнарны

Барыбыз да сезгә рәхмәтлебез
Җир- түбәнгә башны иябез
Коллыкка төшмәс безнең илебез
Ихтирам күрергә ия сез.

Ветераннар хәзер саклы ялда
Корал тоткан онык — уллары
Азатлыкны саклар өчен илдә
Үтәр алар барча юлларны!
Рафит Бикташев

*****

Солдат — ил сакчысы

Яңа гына 18 тулды
Һәм чакыру килде китәргә,
Туган илне, нигезеңне саклап,
Намус белән хезмәт итәргә.
Кайда эләксәң дә, бурычыңны
Изге эш ул үтәү солдатка
Биргән антка тугры булып кал син,
Үз-үзеңне генә алдатма.
Хәрби бурыч — сынау сукмаклары
Ул җиңелдән булмый кемгә дә,
Махсус каршылыклар аша үтү
Авырлыклар күпләп килгәндә.
Солдат теле белән сөйләшкәндә
Сынай аша ныгый аралар,
Сыналганнар, бурыч үтәгәннәр
Ир — егетләр булып калалар.
Корал тотып, кирза итек кию
Майлы ботка ашау тугел ул,
Туган илгә дошман янаганда
Һәрчак уяу, һәрчак сизгер бул!

Гузалия Файзуллина

*****

Сугыш

Кемнәр аны чакырды,
Сызылып таңнар атканда?
Җәйнең июнь азагында,
Халык йокыда ятканда?
Кемгә кирәк булды ул,
Ник безнең илгә керде?
Ачы сагыш китереп,
Җиллләр дулатып йөрде?
Җимереп ватып, төзелгәнне,
Челпәрәмә китерде.
Кызыл кандай җеп белән,
Кайгы — хәсрәтләр үрде.
Яшь кенә егетләрнең,
Өзде соңгы сулышын.
Ходай биргән гомереннән,
Ертып алгы язмышын.
Ятим итте балаларны,
Калдырып әни, әтисез.
Яшь кенә йөрәгенә,
Тидертмичә назлы сүз.
Үтсәләр дә күп еллар,
Аның килгән көненнән.
Һәр кешенең исендә ул,
Һич югалмас хәтердән!
Кемнәр аны чакырды,
Сызылып таңнар атканда?
Җәйнең июнь азагында,
Халык йокыда ятканда?

Алмаз

*****

МегаФон